Thursday, October 29, 2015

The Story of Deluge



The Story of Deluge


మన పురాణాల్లో నిజాలు
సాయి పాపినేని
జయశ్రీ నాయని

ముంపుకథ

గత సంచికల్లో హరప్పా నాగరికత పుట్టుకకి దారితీసిన కొన్ని పురాచారిత్రక, భౌగోళిక, వాతావరణ పరిస్థితులను వివరించాం. వేదవాజ్ఞ్మయంలోని సూచనల ఆధారంగా ప్రాగ్‌హరప్పా యుగాలకి చెందిన పురాతత్వ సంస్కృతుల భౌగోళిక, సాంస్కృతిక నేపధ్యాన్ని వివరించే ప్రయత్నం చేసాం. పర్జిటర్ పొందుపర్చిన రాజుల పట్టికల ద్వారా క్షత్రియ వంశావళుల్లో కృత, త్రేతా, ద్వాపర యుగాలకి చెందిన రాజులు క్రీపూ. 3200 నుంచీ 1400 వరకూ సాగిన తొలి, పరిణత, తుది హరప్పా యుగాలకు చెందినవనే ఉద్దేశ్యాన్ని ఇంతకు ముందే ప్రకటించాం. కనుక తొలిహరప్పా యుగానికి చెందిన సాంస్కృతిక, చారిత్రక పరిణామాలను, మన ఇతిహాసపురాణ సంప్రదాయంలోని గాథలూ, వృత్తాంతాల ద్వారా వివరించవచ్చు. అవసరమైనంత మేరకూ ఈజిప్ట్, మెసొపొటేమియా వంటి సమకాలీన నాగరికతల్లో దొరికిన చారిత్రక సమాచారాన్ని, ఆధునిక సాంకేతిక నేపధ్యంలో కొత్తగా వెలుగుచూసిన భౌగోళిక, వాస్తు పరిజ్ఞానాన్ని కలుపుకొని, ముందుకెళుతూ, క్షత్రియ సంప్రదాయంలోని చారిత్రకతని నిరూపించే ప్రయత్నం చేస్తాం.
 కోట్‌దిజి సంస్కృతి
తొలిహరప్పా యుగారంభానికి (క్రీపూ. 3200) హరప్పా నాగరికతాక్షేత్రంలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానిక పురాతత్వ సంస్కృతి కనిపిస్తుంది. క్రీపూ. 3000 కి ఈ సంస్కృతి నాగరికతాక్షేత్రం అంతటా విస్తరించింది. దీనిని పురాతత్వవేత్తలు మొదట గుర్తించిన స్థావరాన్ని బట్టి కోట్‌దిజి సంస్కృతి అని నామకరణం చేసారు. (పటం). దక్షిణాన తీరప్రాంతాల్లో అమ్రీ సంస్కృతితో, తూర్పున సరస్వతి ఎగువ మైదానాల్లోని హక్రా సంస్కృతితో వీరికి పరస్పర సంబంధాలు కొనసాగాయి అనేందుకు, ఆ ప్రాంతాల్లోని కలగలిసిన వస్తు సముదాయమే తార్కాణం. హరప్పా, గనేరివాల్, కోట్‌దిజి స్థావరాలు, ఈ సంస్కృతికి ముఖ్యకేంద్రాలుగా కనిపిస్తాయి. వీటిలో రావీ నది ఒడ్డున సప్తసింధు ప్రాంతానికి కేంద్రంగా ఉన్న హరప్పాను, ఇక్ష్వాకుల రాజధాని అయోధ్యగా ఊహించడం జరిగింది. అప్పటికి మొహెంజొదారో నగరనిర్మాణం ఇంక మొదలవలేదు. పక్కనే ఉన్న కోట్‌దిజి సింధు, సరస్వతి నదుల మధ్య కీలకమైన స్థానంలో ఉంది. చోలిస్తాన్ ఎడారిలోని గనేరివాల్, మధ్యసరస్వతి తీరాన, హక్రా సంస్కృతి ఎల్లలో కనిపిస్తుంది. ఇక హక్రా సంస్కృతికి సరస్వతి ఎగువ మైదానంలోని బన్వాలి, కాలిబంగన్ ముఖ్య స్థానాలు. తీరప్రాంతంలో ప్రబలంగా కనిపించే అమ్రీ సంస్కృతికి చెందిన బాలాకోట్, ధోలవీర, సుర్కొటడ ముఖ్య రేవులుగా కొనసాగాయి.
పర్జిటర్ పరిశోధనల ఆధారంగా మనం ముందు చూపిన వంశానుక్రమణికలోని తొలి రాజుల తేదీలు, తొలి హరప్పా యుగారంభానికి సరితూగుతాయి. కనుక క్షత్రియ సంప్రదాయంలోని గాధల ఆధారంగా, తొలి హరప్పా యుగంలో వచ్చిన పరిణామాలను పరిశీలిద్దాం.
వంశావళుల్లోని మొదటి రాజు మనువు’.
పురాణాల్లో ప్రస్తుత మన్వంతరం 3893116 సంవత్సారాల (1728000+1296000+3102+2014) క్రిందట ఆరంభమైందని చెప్పారు. మానవ పరిణామ సిద్ధాంతం ప్రకారం, ఇప్పటికి లక్ష యేళ్ల ముందు భూమిపై మానవుడింకా పుట్టనేలేదు. ఆ సంఖ్యలు ఆమోదించలేము. క్షత్రియ వంశావళుల్లోని లెక్కల ప్రకారం సూచించబడ్డ క్రీపూ. 3200 కాస్త వాస్తవానికి దగ్గరగా ఉంది.
ఇక కథలోకి వస్తే, మన ఆదిపురుషుడు వరదలో కొట్టుకొచ్చి రాజ్యస్థాపన చేసాడని ఉంది. ఈ వరద ఉదంతం ఒక్క మన పురాణాలకే స్వంతం కాదు. మనువు గాథలో చారిత్రక వాస్తవాలు అర్థం చేసుకోవాలంటే, ఇతర సంస్కృతుల్లోని ఈ ప్రాచీనుల ముంపుకథలని కూడా పరిశీలించాలి

మెసొపొటేమియా గాథ
1914లో ఆర్నో పీబెల్ అనే శాస్త్రవేత్త బాబిలోనియాలో క్రీపూ. 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక మృణ్మయఫలకంపై దొరికిన చారిత్రక గాథని అనువదించి ప్రచురించాడు. అందులో మొట్టమొదటిసారిగా శురుప్పాక్అనే నగరంలో వచ్చిన ముంపు ప్రసక్తి వుంది. క్రామర్ మొదలైన పురాతత్వవేత్తలు శురుప్పాక్ గాథ క్రీపూ. 3100 - 3000 కాలానికి చెందినదని, క్రీపూ. 2500కి ఆనాటి పశ్చిమాసియాలో అంతటా ప్రాచుర్యం పొందిందని ప్రతిపాదించారు. ఆ కథ క్లుప్తంగా ఇలా ఉంది:
సుమేరియా దేవతల నాయకుడు ఎన్కి’. ముందుగా శురుప్పాక్ మొదలైన నగరాలను నిర్మించి, వాటిని మనుషులతో జీవరాసుల్తో నింపాడు. కొన్నాళ్లకి దేవుళ్లంతా చేరి మనుష్యులను నిర్మూలించేందుకు ఒక పెద్ద వరదని సృష్టించి ఆ నగరాలను ముంచేందుకు నిర్ణయించుకున్నారు. అది తెలిసిన ఎన్కి, శురుప్పాక్ రాజు ఝుసుద్రను ముందుగా హెచ్చరించాడు. ఒక పెద్ద పడవను నిర్మించమని సలహా ఇచ్చాడు. ఏడు పగళ్లు, ఏడు రాత్రులు తెరిపిలేని తుఫాను, ఝుసుద్ర పడవ వరదలో కొట్టుకొని పోయి అంతులేని అఘాతంలోకి విసిరివేయబడింది. ఏడు రోజుల తరువాత ఉటు’ (సూర్యుడు) కనిపించాడు. ఇంకొన్నాళ్లకి పడవ తీరం చేరింది. అక్కడ సుమేరియా దేవుళ్లు అన్’ (ఆకాశం), ‘ఎన్లిల్’ (ఊపిరి) ప్రత్యక్షమై, సూర్యుడు ఉదయించే దేశంలోని దిల్మున్తీరంలో ఝుసుద్రకి పునర్జన్మనిచ్చారు.’
అదే సుమేరియాకి చెందిన మరో గాథ ఉరుక్నగర నిర్మాత గిల్గమేష్ అనే రాజుది. ప్రపంచ చరిత్రలోనే మొట్టమొదటి కావ్యంగా ప్రసిద్ధిగాంచింది. ఈ కథ కూడా బాబిలోనియా మృణ్ఫాలకాలపై నిక్షిప్తం చేయబడింది. వీటిలో 11వ ఫలకంలోని ముంపుకథలో ముఖ్యపాత్ర పేరు ఉట్నపిష్టిమ్’. మొదటి కథలోని ఝుసుద్ర ఈ కథలో ఉట్నపిష్టిమ్‍గా కనిపిస్తాడు:
ఎన్లిల్ పంపిన వరదలో ప్రపంచం మునిగిపోయింది. భూగర్భానికి చెందిన దేవుడు ఇయాముందే హెచ్చరించడం వల్ల ఉట్నపిష్టిమ్ ఒక పెద్ద ఓడని నిర్మించాడు. ప్రతి జాతికి చెందిన ఒక్కొక్క జంతువుని  ఓడలోకి ఎక్కించాడు. అతడు భార్యతో సహా,  ఏడు రోజుల వరద తరువాత నిసిర్అనే పర్వతంపైన నేలతాకాడు. కొన్నాళ్ల తరువాత వరద తగ్గుమొహం పట్టాక దేవుళ్లు అతడికి చిరాయువునిచ్చారు. ‘నదుల ముఖద్వారం వద్ద సుదూరమైన దేశంలోఉట్నపిష్టిమ్ కలకాలం జీవించాడు.’
అక్కడియన్ ముంపుకథ కొన్ని తేడాలతో ఇదే కథ చెబుతుంది. అందులో ఉట్నపిష్టిమ్ పేరు అర్తహక్సిస్‌గా కనిపిస్తుంది.

మత్స్యపురాణం
శతపథ బ్రాహ్మణంలోనూ, పిమ్మట మత్స్యపురాణంలోనూ కనిపించే మనువు కథ మనకి చిరపరిచితమే:
వివస్వతుడి (సూర్యుడి) కొడుకు, వైవస్వత మనువుకి విష్ణువు ఒక చేప రూపంలో ప్రత్యక్షమై రానున్న జలప్రళయం గురించి హెచ్చరించాడు. మనువు ఒక నావను నిర్మించి, వేదాలనూ, సప్త ప్రజాపతులను కూడగట్టుకొని పడవెక్కాడు. విష్ణువు ఝషంఅంటే ఒక పెద్ద చేప రూపంలో ఆ నావని అనంతమైన తిమిరంలో, సుడులు తిరిగే నీళ్లమధ్య కాపుగాసి సురక్షితంగా మలయపర్వతంపై దించాడు. ఆ మనువు సంతతే మానవులు. ఒక వంక చంద్రవంశపు ఐలులకూ, మరోవంక సూర్యవంశపు ఐక్ష్వాకులకూ అతడే మూలపురుషుడు.’
ఈ కథల ఇతివృత్తాల్లో పోలిక గురించి చెప్పనవసరం లేదు. ఇవన్నీ ఒకే సంఘటనను ప్రతిబింబిస్తాయి అనడంలో సందేహం లేదు. కథలు ఎంత ప్రాచీనమైనవైనా, రాతపరంగా అవి ఆ సంఘటనకి కొన్ని శతాబ్దాల తరువాత కాలానికి చెందుతాయి. కనుక వాస్తవ గాథలో కొన్ని ప్రక్షిప్తాలు జొరబడి ఉండవచ్చు. ఈ కథలు కూడా వేరువేరు భాషల, సాంస్కృతిక నేపధ్యాల్లో రచించబడ్డాయి. అనువాదాల్లో, దేవుళ్ల పేర్లలో తేడాలు సహజం. కానీ పేర్లు, స్థలాల వర్ణనల్లో కొంచెం లోతుగా వెదికితే సంఘటనలోని వాస్తవిక అంశాలు కొన్ని బయటకొస్తాయి.
ఉదాహరణకి ఉట్నపిష్టమ్ అనే పేరుకి అక్కడియన్ భాషలో సుదూరముఅని అర్థం. ‘ఉటుసుమేరియన్ భాషలో సూర్యుడికి పేరు. అదే భాషలో పిసలేదా పిసిటఅంటే కొడుకు లేదా మాటఅని అర్థం. ‘ఉటు-పిసఅంటే సూర్యుని కొడుకు అనే అర్థం వస్తుంది. వైవస్వతమనువు కూడా వివస్వతుని కొడుకు అంటే సూర్యుని కుమారుడే. కాబట్టి సుమేరియన్ గాథకి మూలాలు, మనువు కథలో కనిపిస్తాయి.
కానీ మన వాజ్ఞ్మయంలో (.IV.21.11) కనిపించే ఝషంఅనే పేరు మరో కోణాన్ని సూచిస్తుంది. ఝు-శుద్ర అనే సుమేరియా పేరులో కూడా ఝషం లీలగా తోస్తుంది. ఋగ్వేదం మనువుకి తోవజూపిన ఝషం ఒక దాశుడు లేక దాసుడు అని చెప్తుంది. దాశ జాతికి, నదిపై పడవలు నడిపే గంగపుత్రులకీ ఉన్న సంబంధం తెలిసినదే. దాస, శూద్ర అనే పదాలకి సేవకుడు అనే అర్థం. కనుక ఝష-శూద్ర పదబంధం, ఝుశుద్ర అనే సుమేరియా పదానికి మూలమని వాదించవచ్చు. కానీ, భారతీయ భాషల్లో అక్షరంతో మొదలయ్యే పదాలు ఎక్కడో కానీ కనిపించవు. ఉన్న కొన్ని ఝుంకారం, ఝుంజామారుతం, ఝర్ఝర, ఝరి వంటి ధ్వన్యనుకరణ (onomatopoetic ) పదాలే. కనుక ఋగ్వేదంలోని ఝషం అన్యదేశం అనే అనుమానానికి తావు లేకపోలేదు.
ఇక సుమేరియా ముంపుకథల్లోని భౌగోళిక వర్ణనలను బట్టి, కథ మూలాలు మెసొపొటేమియాకి తూర్పుదిశగా సుదూర తీరాల్లో వెదకక తప్పదు. ఝుసుద్ర కథలోని దిల్మున్‍ను, ‘పర్షియా గల్ఫ్’లోని బహ్రయిన్ దేశంగా ఊహించారు. సుమేరియా మట్టిపలకల్లో దిల్మున్’, ‘మేలుహ్హలు సూర్యుడు ఉదయించే దిశలోని దూరదేశాలు. కొందరు చరిత్రకారులు మేలుహ్హను హరప్పా నాగరికతగా ఊహించినందువల్ల, దిల్మున్ దేశాన్ని మెసొపొటేమియా, ఇండియాల మధ్య ప్రాంతంలో వెదకడం జరిగింది. కానీ, ఉట్నపిష్టిమ్ కథలో అతడు చేరిన ప్రదేశం ఒక నదీ ముఖంగా వర్ణించబడింది. మెసొపొటేమియాలో యూఫ్రేటస్ నదీ ముఖం నుంచి తూర్పుగా ప్రయాణిస్తే మొట్టమొదటి నదీ ముఖద్వారం సింధూనదికి చెందినదే. కనుక దిల్మున్‌ను సింధ్ తీరంగా భావించవచ్చు. సింధు ముఖద్వారంలోని బాలాకోట్తవ్వకాల్లో అమ్రీ సంస్కృతి క్రీపూ. 3400 నాటికే కనిపిస్తుంది. కనుక సుమేరియా ముంపుకథ, హరప్పా నాగరికతా క్షేత్రం నుంచి ఎగుమతి అయిందని భావించవచ్చు.
జొరాస్ట్రియన్ మతగ్రంధం, అవెస్తాలోని ముంపుకథకీ, మన పురాణాల్లోని ముంపుకథకి పెద్ద తేడాలేదు. అవెస్తాలో వివహ్వంత్కొడుకు యిమముఖ్యపాత్రలో కనిపిస్తాడు. మన వాజ్ఞ్మయంలో యముడు, యమి (లేదా యమున) సూర్యుడి కవలపిల్లలు. యమున (జెమిని) అంటే కవల అని అర్థం. యమున నదిపేరు. అలాగే పురాణాల్లో ఇలుడు/ఇలా మనువు సంతతి. ‘ఇలాసరస్వతికి మరోపేరు. యమున ఎగువ ప్రవాహం ఆనాటి సరస్వతి యొక్క మఖ్య ఉపనది. కనుక మూలకథ సరస్వతీ తీరవాసులైన ఐల వంశస్థులకు సంబంధించినదేమో అని అనుమానించక తప్పదు.

నోవా
క్రీపూ 2500 నాటికే పశ్చిమాసియా నాగరికతల్లో ఈ ముంపుకథ ప్రాచుర్యానికి వచ్చిందని ముందే చెప్పుకున్నాం. ఆ తరువాతి కాలాలకి చెందిన మతగ్రంధాలు (తోరాహ్, బైబిల్, ఖురాన్) అన్నింటిలో, మానవుని సృష్టి, పరిణామాల అవగాహనలో ‘నోవా’ అనబడే ప్రవక్త కథ ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది. అంతేగాక, ఐల వంశపు తొలితరాల్లోని రాజులకూ, పశ్చిమాసియాలో అత్యంత ప్రచారంలో ఉన్న ముంపుకథలోని నోవాకథకూ పోలికలు చాలా ఉన్నాయి. బైబిల్, ఖురాన్లలోని నోవా కథలోని మూడు ముఖ్యఘట్టాలను ఒకసారి పరిశీలిద్దాం:
1        ముంపు: రాబోయే జలప్రళయం గురించి దేవుని హెచ్చరిక మేరకు నోవా ఒక పెద్ద నావను (ఆర్క్) నిర్మించాడు. అందులో జీవరాశిలోని అన్ని రకాల జంతువులను పక్షులను రకానికి రెండు చొప్పున వాటి జీవనానికి కావలసిన ఆహారంతో సహా ఉండేందుకు స్థానం కల్పించాడు. వరదలో నోవా నావలోని జీవాలు తప్ప ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాణులూ నాశనమయ్యాయి. నోవా, అతడి కుటుంబం ఆర్క్‌లో ఏడు పగళ్లు, ఏడు రాత్రులు ప్రయాణించాక వరద తగ్గుమొగంపట్టింది. ప్రతిరోజూ నోవా రెండు పావురాలను విడిచిపెట్టేవాడు. అవి తిరిగి వస్తే దగ్గరలో నేల కనపడలేదని అర్థం. మొహెంజొదారోలో దొరికిన ఒక ముద్రలో నావపై నిలిచిన రెండు పక్షుల చిత్రం, ఈ కథకు హరప్పా సంస్కృతిలో ఉన్న ప్రాచుర్యాన్ని సూచిస్తుంది. (పటం).
2        సంతానం: ప్రళయంలో మానవులంతా అంతమవగా, నోవా కొడుకులు - హామ్, శెమ్, యెపెత్ - వారివారి సంతానం, వివిధ మానవ జాతులకు మూలపురుషులయ్యారు. యెఫెత్ సంతానం ఐరోపా వాసులకు, శెమ్ సంతానం ఆసియాలోని సెమెటిక్ జాతులకు, హామ్ సంతానం ఆఫ్రికా జాతులకూ మూలపురుషులుగా భావించడం జరిగింది. ఐరోపాలో మధ్యయుగంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న మరో సిద్ధాంతం ప్రకారం, శెమ్ సంతానం బ్రాహ్మణులుగా (ప్రీస్ట్), యఫెత్ సంతానం క్షత్రియులుగా (వారియర్), హామ్ సంతానం శూద్రులుగా (పెసంట్), ఆనాటి సమాజంలోని మూడు ముఖ్య వర్గాలను విభజించారు.
3        హామ్ శాపం: ఒకనాడు నోవా కుమారుడు హామ్, నోవా మైకంలో నిద్రిస్తున్న సమయంలో అతడి గుడారంలో ప్రవేశించి నోవా నగ్నశరీరాన్ని చూసి తన సోదరులకు చెప్పాడు. అందుకు కోపగించింన నోవా, ‘హామ్’ను అతడి కుమారుడు ‘కానన్‍’ను శపించాడు. ఆ విధంగా హామ్ సంతతి శాపగ్రస్తులయ్యారు. కానన్ సంతానాన్ని సమాజానికి వెలుపల జీవించే జనజాతులకు మూలపురుషులుగా భావించడం జరిగింది. అంతేగాక, బైబిల్‍లోని హామ్ శాపం అనే ఉదంతం, తరువాతి కాలాల్లో ‘ఆఫ్రికావాసులు బానిసత్వానికే అర్హులు’ అనే జాత్యహంకార వాదనను బలపరిచేందుకు పనికొచ్చింది.

ఐల వంశం
వంశానుక్రమణికలో ఐల వంశపు తొలి తరాల రాజుల కథలతో నోవా కథలోని ముఖ్యఘట్టాలకు కొన్ని పోలికలు కొట్టొచ్చినట్లు కనిపిస్తాయి. (పట్టిక).
మనువు: మనువు ముంపుకథ శతపథబ్రాహ్మణంలో మొదటిసారిగా కనిపిస్తుంది. మత్స్యపురాణంలో వరద వృత్తాంతం మరింత వివరంగా చెప్పబడింది. విలియం జోన్స్ వంటి భారతీయ చరిత్రకారులు, బైబిల్‍లోని నోవా, పురాణాల్లోని మనువు ఒక్కరే అని ప్రతిపాదించారు. అంతేగాక, ఈజిప్ట్ తొలి రాచరికానికి మూలపురుషుడైన ‘మెనెస్’ (Menes), జర్మన్ ప్రాచీన గాథల్లో వారి మూలపురుషుడు ‘మన్నుస్’ (Mannus), మినోవన్ క్రీట్ గాథల్లో జ్యయుస్ కుమారుడు, మినోవన్ల మూలపురుషుడైన మినోస్ (Minos) లకు, మనువుకు పేర్లలో పోలిక ఉంది. ఇది ప్రాచీన నాగరికతా క్షేత్రాల్లో మనువు కథకు  ఉన్న ప్రాచుర్యాన్ని నిరూపిస్తుంది.
ఇలః/ఇలా: ఇలుడు (ఇలా) ఐలవంశానికి మూలపురుషుడు (స్త్రీ కూడా). జొరాస్ట్రియన్ సంప్రదాయంలోని వివహ్వత్ కుమారుడు యిమ (Yima)కు మనువుకు ఉన్న సామ్యం ముందే ప్రస్తావించాము. వైదిక సంప్రదాయంలో యముడు, యమి (యమున) సూర్యుని సంతానం. ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త ఐజాక్ న్యూటన్, ‘ముంపుకథలోని హీరో (నోవా), గ్రీక్ సంప్రదాయంలో శాటర్న్ (శని)గా రూపాంతరం చెందాడని’ ప్రతిపాదించాడు. హిందూ సంప్రదాయంలో శనైశ్చరుడు కూడా రవిపుత్రుడే, యముడికి అగ్రజుడే.
పురూరవుడు: ఋగ్వేదంలోనే ఊర్వశీపురూరవం కథ ఉంది. ఊర్వశి అప్సరస, గంధర్వుల ఆడబడుచు. ఆమె పురూరవుని వదిలి పోవడం, ఊర్వశీపురూరవంలో ముఖ్య కథాంశం. గంధర్వులు, తరువాతి యుగంలో ముండా జనజాతులకూ, మెలనీసియన్, పాలినేసియన్ జాతులకు మూలపురుషులన్న అభిప్రాయాన్ని ముందు సంచికలో ప్రస్తావించాం. నోవాని నగ్నంగా చూసిన ‘హామ్’ సంతానం నాగరిక సమాజానికి దూరమవడమనే గాథకు, ఊర్వశి పురూరవుని నగ్నంగా చూడటంవలన అతడిని విడిచిపోవడమనే ఉదంతానికి ఇతివృత్తంలో పోలిక ఉంది.
నహుషుడు: భాషాశాస్త్రాన్ని బట్టి నహుష, నోవా పేర్లలో సామ్యం ఉంది. అంతేగాక, నోవాస్ ఆర్క్‌కు సంస్కృతపదం ‘నావ్’ (నావ)కు ఉన్న పోలిక గుర్తించదగినది. నోవా పేరు నావ్ యొక్క రూపాంతరంగా ఊహించవచ్చు. ఇది నోవా గాథపై భారతీయుల ముంపుకథ ప్రభావం సూచిస్తుంది.
యయాతి: పంచజన అంటే ఆర్యులుగా పిలువబడ్డ ఐదు జనజాతులకు మూలపురుషులు - పురు, యదు, తుర్వస, దృహ్యు, అను. వీరు ఐదుగురూ యయాతి కుమారులు. అదే విధంగా నోవా సంతతి - హామ్, శెమ్, యఫెత్ - ప్రపంచంలోని జనజాతులకు మూలపురుషులు.

ముగింపు
ఐల వంశపు తొలితరాల రాజుల కథలకూ, నోవా కథకూ ఉన్న సామ్యం, ‘పశ్చిమాసియా మతగ్రంధాల్లోని కొన్ని గాథలను ఇతిహాసపురాణ సంప్రదాయంలోని కథలు ప్రభావితం చేసివుండవచ్చు’ అనే అభిప్రాయాన్ని బలపరుస్తాయి. ఆనాటి సమకాలీన సమాజాల్లో వెలికివచ్చిన ముంపుకథ వృత్తాంతాలు క్రీపూ. 2500 నాటికే హరప్పా-మెసొపొటేమియా సంస్కృతుల మధ్య సాంస్కృతిక సంబంధాలను నిరూపిస్తాయి.
ఐల వంశపు తొలిరాజుల కథల్లో ఆరు తరాలకు విస్తరించి విస్తృతంగా కనిపించే కథలు కుదింపబడి ఒకే వ్యక్తికి (నోవా) చెందిన గాథగా యూదుల మతగ్రంధం ‘తోరాహ్’లో మొదటిసారిగా కనిపిస్తుంది. అంతేగాక, మెసొపొటేమియా ముంపుకథల్లోని తూర్పు దేశపు ప్రసక్తులు ఈ కథ మూలస్థానాన్ని హరప్పా నాగరికతా క్షేత్రంగా సూచిస్తాయి. ఆ గాథలకీ సరస్వతీ మైదానంలో (హాక్రా సంస్కృతి) పాలించిన ఐల వంశస్థులకూ ఉన్న సంబంధం, ఇతిహాసపురాణ సంప్రదాయంలోని చారిత్రకతను నిర్ద్వంద్వంగా నిరూపిస్తుంది.
పర్జిటర్ పట్టికల్లోని ఐల వంశపు రాజుల తేదీలను బట్టి, ఈ గాథలకు మూలమైన ముంపు ఉదంతం సరస్వతీ నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో క్రీపూ. 3050 కి ముందు, 3150 తరువాత జరిగినదిగా ఊహించవచ్చు. ఆర్యభట్టు సూచించిన యుగారంభపు తేదీ - క్రీపూ 3102 - అదే పరిధిలో ఉంది. కనుక పురాతత్వవేత్తలు సూచించిన హరప్పా తొలియుగం, క్షత్రియ సంప్రదాయంలోని తొలి రాచరికపు ఆరంభం, ఏకకాలంలో క్రీపూ. 3102లో జరిగాయని ఊహించవచ్చు.
క్షత్రియ సంప్రదాయంలోని తొలి తరాల చరిత్రలో యయాతి సంతానం వలసలు పోవడం, దరిమిలా ఐల సామ్రాజ్యం క్షీణించడం, అదే సమయంలో సమాంతరంగా ఐక్ష్వాకు వంశాభివృద్ధి కనిపిస్తాయి. మనువు సంతానంలో ఇక్ష్వాకుడు అతడి సంతానం ఆ తరువాతి గాథల్లో ప్రముఖంగా కనిపిస్తారు. ఆ ఐక్ష్వాకుల మూలాలను వచ్చే సంచికలో పరిశీలిద్దాం.
*

Thursday, October 1, 2015

Asuras



మన పురాణాల్లో నిజాలు

సాయి పాపినేని

జయశ్రీ నాయని

అసురులు

చాళుక్య పులకేశి కాలానికి చెందిన రవికీర్తి అయ్యవోలు శాసనం కలియుగం క్రీపూ 3102లో ప్రారంభమైందని చెప్తుంది. అది ఆర్యభట్టు సిద్ధాంతీకరించిన తేదీ. ఈ తేదీ నిజానికి బ్రాహ్మణ సంప్రదాయంలోని కలియుగారంభానికి బదులు, క్షత్రియ సంప్రదాయంలోని తొలి రాచరికపు ఆరంభాన్ని సూచిస్తుంది. పురాణాల్లోని క్షత్రియ వంశానుక్రమణికలను బట్టి ఈ తేదీ వైవస్వత మనువును, ఐల, ఐక్ష్వాకు వంశాల బీజాన్ని సూచిస్తుంది. అదే తేదీ పురాతత్వ శాస్త్రజ్ఞుల తొలిహరప్పా సంస్కృతి స్తరం ఆరంభాన్ని కూడా సూచించడం కాకతాళీయం కాదు. ఇది భారతీయ ప్రాచీన చారిత్రక సంప్రదాయంలో నిబిడమై ఉన్న వాస్తవిక చరిత్రను ఋజువుచేస్తుంది.

పురాణాల్లో కృత త్రేతాయుగాలకు చెందిన గాథల్లో ముఖ్యవస్తువు, దేవాసుర యుద్ధాలు. వాటిలో భాగస్వాములుగా క్షత్రియ వంశావళుల్లోని కొందరు రాజులు, ఋషులూ కనిపిస్తారు. వంశావళి పట్టికల్లో వారి కాలాలను బట్టి కొన్ని సంఘటనల తేదీలను ప్రతిపాదించవచ్చు. వాటిని భౌగోళికంగా, పురాతత్వశాస్త్రంలో, ఇతర సమకాలీన సంస్కృతుల్లో దొరికిన ఆధారాలతో సరిచూసుకోవాలి. ముందుగా ఈ దేవాసురులు ఎవరనేది తెలియాలి.

పురాణాల్లో దేవతలు అంతరిక్షంలో నివసిస్తూ మానవులకు సాయంచేసే దివ్యపురుషులుగా, అసురులంటే కౄరులై మానవులను హింసించేవారిగా కనిపిస్తారు. ఈ పదాలు ఏవో మానవాతీత వ్యక్తులవిగా గాక ఆనాటి సమకాలీన సమాజంలోని జాతినామాలుగా భావించడం సరియైన పద్దతి.

క్రిందటి సంచికలో గంధర్వులను, నేటి ముండా గిరిజన సమాజాలకు మూలపురుషులుగా సూచించాము. పురాణాల్లో దేవాసురులేగాక యక్ష గరుడ కిన్నెర కింపురుషులు; దాస, దశ్యు, రాక్షస, పణ్య, శబర, నాగ జాతులూ మానవేతరులుగా సూచించబడ్డారు. వీరు కూడా ఆనాటి సమాజపు పరిధి వెలుపల జీవించిన జనజాతులే కావచ్చు. పేర్లలో పోలికలను బట్టి కొన్నింటి మూలాలని ఊహించవచ్చు. ఉదాహరణకి: అస్సిరియన్, ఫీనీసియన్, ఫిలిస్టైన్, హిబ్రూ జాతులకు, పురాణాల్లో కనిపించే అసుర, పణ్య, పులస్త్య, అభీర జాతులకూ పేర్లలో పోలికలు ఉన్నాయి. కానీ అది మాత్రమే ఆధారంగా ఒక నిర్ణయానికి రాజాలము. వాజ్ఞ్మయంలో ఆయా జాతుల వర్ణనలపై, ఆనాటి సమకాలీన సమాచారంపై మరికొంత దృష్టి పెట్టాలి.



జెండ్ అవెస్తా

క్రీపూ 1500 ప్రాంతానికి జొరాస్ట్రియన్ మతం, మధ్యధరాసముద్రం నుండి మధ్య ఆసియా ప్రాంతం వరకూ విస్తరించింది. ‘అవెస్తా’ జెండ్ అనే ప్రాచీన ఇండోయూరోపియన్ భాషలో రాయబడిన జొరాస్ట్రియన్ మతగ్రంధం. వివిధ మతాలగురించి విస్తృతంగా అధ్యయనంచేసిన కారెన్ ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ అభిప్రాయంలో, పశ్చిమాసియాలో పుట్టిన యూద, క్రైస్తవ, ఇస్లాం మతాల్లోని ‘దేవుడొక్కడే’ అనే సిద్ధాంతానికి మూలాలు జొరాస్ట్రియన్ మతంలో మొట్టమొదటగా కనిపిస్తాయి. వేదాల్లోని ‘వాక్కు’ అనబడే సంస్కృత రూపానికి, జెండ్ భాషకూ ఉన్న సామ్యత గురించి ఇంతకు ముందే సూచించాం. ఇతివృత్తాలు, గాథలను బట్టి ఈ రెండు సంస్కృతులూ ఒకే వారసత్వానికి చెందినవి. వేదవాజ్ఞ్మయంలో, పురాణాల్లో కనిపించే ఎన్నో వృత్తాంతాలు అవెస్తాలో కూడా కనిపిస్తాయి. అయితే, ఈ రెంటిలో ఒక మౌలికమైన తేడా ఉంది.

అవెస్తాలోని అసురులు ఉన్నతమైన వ్యక్తులు. వారి అత్యున్నత దైవం ‘అహురా మౙదా’ వరుణుడి రూపాంతరమే. ఋగ్వేదపు తొలిపొరల్లో ఉన్నత స్థానంలో ఉండి తరువాతి కాలాల్లో ప్ర్రముఖ్యత కోల్పియిన వరుణుడు, జొరాస్ట్రియన్ మతంలో ‘అహూర మౙదా’గా అత్యున్నత స్థానంలో కనిపిస్తాడు. ఇక అవెస్తాలో ‘దేవ’ (Daeva) పదం ఒక నీచమైన జాతిని సూచిస్తుంది. దేవతలు ఆషకు (ధర్మం) వ్యతిరేకులు, మోసకారులు, అధార్మికులు అని చెప్తుంది. వేదాల్లోని ‘దేవాసురయుద్ధం అవెస్తాలో కూడా ప్రముఖంగా వర్ణించబడింది. 

దేవతల నాయకుడు ‘ఆంగ్రామైన్యు’కు, అసురులకూ మధ్య ‘వారెణా’ అనే ప్రదేశంలో జరిగిన యుద్ధంలో, దేవతలు మోసంతో జయించడం, అసురులు ఓడి వలస పోవడం, జెండ్ అవెస్తా తొలిపొరల్లోని ముఖ్య ఘట్టం. కనుక ఒకే వారసత్వానికి చెందిన వైదిక, జోరాస్ట్రియన్ సంస్కృతీ స్రవంతులు రెండు భిన్న కోణాల్లో విడిపోవడం దేవాసురయుద్ధాల పిమ్మట జరిగినట్లు భావించాలి. పర్జిటర్ పట్టికలోని తేదీల ప్రకారం, అది హరప్పా నాగరికత అనంతర పరిణామంగా ఊహించవచ్చు.



ఋగ్వేదంలో అసురులు

ఋగ్వేదంలో కూడా మొదట్లో అసుర పదం తేజాన్ని, బలాన్ని, అధికారాన్ని సూచించింది. ఋగ్వేదంలో అసురుల ప్రస్తావనలు పరిశీలిస్తే వాటిలో 59 సార్లు ‘అసుర’ పదం ఉన్నతమైన అర్థాన్ని సూచిస్తూ వాడబడింది. కేవలం 12 సార్లు మాత్రమే చెడ్డగా లేదా నీచంగా చూపబడింది. దీన్ని బట్టి వారిని ఒక పరిణతి చెందిన జాతిగా గ్రహించవచ్చు. ఉదాహరణకి: వజ్రాంగుడు, బలి, ప్రహ్లాదుడు వంటి అసురులను వాజ్ఞ్మయం దుర్మార్గులుగా ఎన్నడూ ఎంచలేదు. మహాబలి ఈనాటికీ దక్షిణాదిలో పూజలందుకుంటాడు. బజరంగబలి పదంలో వజ్రాంగ, బలి పేర్లు నిబిడంగా నేటికీ ఉన్నాయి. వశిష్ట, అగస్త్యాది ఋషులకు తండ్రియైన వరుణుడి మరోపేరు అసురుడు. ఋగ్వేదంలో ఇంద్రుడు ఆదిగా దేవతలందరూ ఎప్పుడో ఒకప్పుడు అసురులుగా పిలువబడ్డవారే.

కానీ తరువాతి వాజ్ఞ్మయంలో అసురులు దుర్మార్గులుగానూ, దేవతలు మంచివాళ్లుగా చూపబడింది. సాహిత్యంలోని వర్ణనలను బట్టి అసురులు బయటివారుగా, ఆయుధబలంతో అధికారం చలాయించినవారుగా, గ్రామాలనూ అశ్రమాలనూ ధ్వంసంచేసి పశువులను, సంపదను దోచుకున్న వాళ్లుగా ఊహించడం సులభమే. అసురులను ‘అకర్మ, అబ్రాహ్మణ, అయజ్వ, అవ్రత, అయజ్యు’ అనే విశేషణలతో సంబోధించారు. అంతేగాక వారి మతం అన్యవ్రతమనీ, అపవ్రతమనీ చెప్పబడింది. అందుకే షిరీన్ రత్నాగుర్, మాలతీ షెండ్గే వంటి కొందరు, అసురులు పశ్చిమాసియా నుండి వచ్చి హరప్పా క్షేత్రంలో వలసరాజ్యం స్థాపించారని వాదించారు.

అయితే, శతపథబ్రాహ్మణం, దేవతలూ అసురులూ ప్రజాపతి బిడ్డలే అంటుంది. దేవాసురులు, ‘భ్రాతృవ్యా’ అంటే దాయాదులు అని చెప్పబడింది. అంటే దేవాసుర సంగ్రామాలు దాయాదుల మధ్య వైరం మాత్రమేననీ, ఈ రెండు జాతులూ భరతఖండపు మూలవాసులే అని భావించాల్సి వస్తుంది.   



పశ్చిమాసియా

ఎటూ తేలాలంటే, మనం పశ్చిమాసియాలో ఆ కాలాలకు చెందిన, చారిత్రక ఆధారాలు పరిశీలించడం అవసరం. క్లుప్తంగా కొన్ని చూద్దాం. క్రీపూ. 2000 తరువాత కాలంలో మెసొపొటోమియా ఎగువ ప్రాంతాన్ని అస్సిరియన్‍లు పాలించారు. వారి రాజధాని పేరు ‘అషిర్ లేదా అషుర్’. అషుర్ వారి దేవుడి పేరేగాక ’అష్‌-షు-రాయు’ వారి జాతినామం కూడా. చాలామంది రాజులు కూడా ’అషుర్’ పదం తమ పేర్లలో ఉపయోగించారు. మన పురాణాల్లో రావణాసురుడు, వృత్రాసురుడు ఎలాగో ఆ రాజులు కూడా పుజుర్ అషుర్, అషురబనిపాల్ వంటి పేర్లతో పిలువబడ్డారు. ఆ అస్సిరియన్లే ఋగ్వేదంలోని తొలి అసురులు అనేందుకు కొన్ని ఇబ్బందులు ఉన్నాయి. అస్సిరియన్లు పరిణత హరప్పా నాగరికత అంతరించిన తరువాతి కాలానికి చెందుతారు. అస్సిరియన్లది సెమెటిక్ భాష, ఇండియాలోని భాషలతో పొత్తు కుదరదు.

కానీ అస్సిరియన్ల జాతి మూలాలకంటే వారి సంస్కృతి మూలాల్లో జవాబు కనిపిస్తుంది. క్రీపూ. 2200కు చెందిన సుమేరియన్ ఫలకాల్లో అషుర్ పదం మొట్టమొదటగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ అషుర్ ఒక పట్టణాన్ని సూచిస్తుంది. దానినే పాతరాజధాని అన్నారు. అప్పట్లో సుమేరియాను ఆక్రమించిన అక్కడియన్ల నగరమది. అక్కడియన్లు క్రీపూ 2900 నుండీ ఎగువ యూఫ్రేటస్ ప్రాంతంలో, అషుర్ నగరం రాజధానిగా కనిపిస్తారు. పాతనగరాన్ని ధ్వంసం చేసి దానిపై కొత్తనగరం కట్టారట. అదే అషుర్.

పోలికలు

అక్కడియన్ భాషలోని కొన్ని కీలకమైన పదాలకూ, ఋగ్వేద సంహితలోని పేర్లకూ పోలికలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేర్లు ముఖ్యంగా అసురులకూ వారి నేపధ్యానికి చెందినవి. (పట్టిక). పట్టికలోని పేర్లు, మన వేదవాజ్ఞ్మయంలో ఇతిహాసపురాణాల్లోని అసురులకే గాక ఐక్ష్వాక, భార్గవ వంశాల తొట్టతొలి తరాలకు, మెసొపొటేమియాలోని సుమేరియన్, అక్కడియన్ సంస్కృతులకూ మధ్య వారసత్వ సంబంధాలను సూచిస్తాయి. ఇంకా లోతుగా వెళితే మరికొన్ని వివరాలు, నిరుక్తార్థాలూ దొరకవచ్చు. కానీ ప్రస్తుత చర్చకి ఇవి చాలు.

ఐతే, అసురులూ, దేవతలూ ప్రజాపతి బిడ్డలు, దాయాదులూ అనే చిక్కుముడిని ఎలా విప్పాలి?

చరిత్రకారులు, సుమేరియన్, అక్కడియన్ నాగరికతల పూర్వికులను సుబేరియన్ జాతులని అంటారు. షుబిర్ లేదా సుబర్తు అనేది వారి మూలస్థానం. అస్సిరియా పాతరాజధానినే సుబర్తుగా గుర్తించారు. కానీ తవ్వకాల్లో సుబర్తు తొలిదశ క్రీపూ 4000 ప్రాంతానికి చెందినది. అప్పటికే సుమేరియాలో గ్రామీణ స్థావరాలు కనిపిస్తాయి. కనుక ఈ సుబేరియన్ల మూలస్థానం మరోచోట వెదకాల్సిన అవసరం వుంది. ఋగ్వేదంలోని ఆర్యుల పూర్వులు కూడా శుభవాస్తు, సువాస్తు నదుల ఎగువ మైదానాల్లో క్రీపూ. 4500 ముందే వికసించిన మెహర్‌గఢ్-ఝోభ్ గ్రామీణ సంస్కృతులేనన్న అభిప్రాయాన్ని ముందు సంచికల్లో ప్రకటించాం. నాగరిక సమాజాల ఆవిర్భావానికి పూర్వపు పరిస్థితులను నిర్దిష్టంగా చెప్పడమైతే సాధ్యంకాదు. ‘సుబార్తు’, ‘శుభవాస్తు’ల మధ్య సామ్యాన్ని బట్టి ఈ రెండు ప్రాంతాల సంస్కృతులదీ ఒకటే వారసత్వమా అని అనుమానించవచ్చు.

ఇరాన్ పీఠభూమిలోని ‘ఆలికోష్’, ‘సుసా’ వంటి స్థావరాల్లోని ‘ఈలమ్’ సంస్కృతులు, ఈ రెండు సంస్కృతుల మధ్య వారధిగా పనిచేసి వుండటానికి అవకాశమైతే ఉంది. హరప్పా నాగరికత క్షేత్రంలోని కొన్ని జాతులకూ ఈ ఈలమైట్ సంస్కృతులకు సంబంధం వుండవచ్చు.



ఈలం

ఈ ఈలమైట్ సంస్కృతుల గురించి రెండు మాటలు చెప్పుకోవడం అవసరం. పర్షియా కడలిమలుపు కొనలో సముద్రంలో కలిసే రెండు పెద్ద నదులు యూఫ్రేటస్, టైగ్రిస్. వీటి మధ్య ప్రాంతాన్నే మెసొపొటేమియా (నదుల మధ్య ప్రాంతం) అంటారు. ప్రపంచంలో అతి ప్రాచీన నాగరికతగా చెప్పుకొనబడే సుమేరియా నగరాలు ఈ ప్రాంతంలోనివే. (పటం). మెసొపొటేమియా ప్రాంతానికి తూర్పున వాయవ్య భారతదేశం వరకూ ఇరాన్ పీఠభూమి విస్తరించి వుంది. ఆ పీఠభూమి నైరుతి ప్రాంతన్ని సూసియానా అంటారు. క్రీపూ 5000కి అంటే సుమేరియా నాగరికత ఆవిర్భావానికి ముందే ఆ ప్రాంతంలో గ్రామీణ ఆవాసాలు వెలుగుచూసాయి. సుసియానాకి ‘సుసా’ ముఖ్యపట్టణం. అదొక పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రం. గల్ఫ్ తీరప్రాంతంలో టైగ్రిస్ ఉపనదియైన ‘ఉలా లేదా ఈలం’ నది దిగువ ప్రాంతంలో, భౌగోళికంగా హరప్పా-మెసొపొటేమియాల మధ్య కీలకమైన స్థానంలో వుంది. మెసొపొటేమియా నగరాలకు, ఇరాన్ పీఠభూమితో లావాదేవీలు ఈ పట్టణం ద్వారా సాగాయి. ఆ ప్రాంతంలో ప్రచారంలో ఉన్న ఈలం భాషలకూ, దక్షిణభారతదేశంలోని ద్రవిడ భాషలకు, హల్లుల ఉచ్చారణలో కొన్ని పోలికలు ఉన్నాయి. ఈ రెంటికీ మూలభాష ఒకటేనని కొందరు భాషా శాస్త్రజ్ఞుల అభిప్రాయం.

అమ్రీ సంస్కృతి

క్రీపూ 3400 ప్రాంతంలో వాయవ్య భారతదేశంలో సింధ్, బలుచిస్తాన్ తీరప్రాంతంలో ఒక కొత్త ప్రాగ్‌హరప్పా సంస్కృతి ఆనవాళ్ళు కనిపిస్తాయి. మొదట గుర్తించిన స్థలాన్ని బట్టి ఆ సంస్కృతిని ‘అమ్రీ సంస్కృతి’ అని పిలిచారు. క్రీపూ 3100కి ఆ సంస్కృతి మక్రాన్ తీరం నుంచీ గుజరాత్ వరకూ విస్తరించింది. అక్కడి వస్తు సముదాయంపై ‘సుసా’ నాగరికత ప్రభావం కొంత కనిపిస్తుంది. అప్పటికే వాణిజ్యకేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందిన ‘సుసా’ పట్టణం, హరప్పా, సుమేరియా నాగరికతలకు మధ్య వర్తకానికి నాంది పలికింది అనేందుకు పురాతత్వ ఆధారాలు ఉన్నాయి.

తైత్తరేయ సంహితలోని ‘అసురావైదేవం దక్షిణత ఉపాయనం’ (తై.సం. 6.6.4.4) అనే సూక్తం అసురుల ప్రాభవం దక్షిణదిశలో మొదలైందని సూచిస్తుంది. గోపథ బ్రాహ్మణం దక్షిణదిశని ‘భయానకం’ అంటుంది. అవేగాక స్వర్గంలో అసురుల ఆగమనాన్ని సూచించే అనేక వృత్తాంతాలు వాజ్ఞ్మయంలో వున్నాయి. ఋగ్వేదం 3వ మండలంలోని 38వ సూక్తం ఈ పరిణామాన్ని విస్తృతంగా వివరిస్తుంది...

‘విశ్వరూప లేదా వృశః అని పిలువబడ్ద అసురుడు, సుపర్ణుడిపై విశ్వమనే అఘాతంలోకి జొరబడి విశాలమైన ప్రదేశాన్ని చేరాడు. ఋషులు అప్పటికే ఆ ‘విశాలాన్ని’ శోధించి దానిలో స్వర్గాన్ని గుర్తించారు. ఒక వడ్రంగిలా అసురుడు దానిని రెండు రోదసులుగా విభజించాడు. అవే భూమి, స్వర్గం. స్వర్గం అసురుని పరమైంది. గంధర్వులు సేవకులుగా, రాజులను నియమించాడు. అవసరమనుకుంటే స్వర్గాన్నే గాక ఆ ‘మూడింటినీ’ పాలించేందుకు వారికి అనుమతి ఇచ్చాడు.’

ఋగ్వేదం మరెన్నో చోట్ల అసురులు, దివి లేదా స్వర్గానికి చెందినవారుగా సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకి, ద్యౌరాసురో (ఋ.I.131.1), దివోఅసురశ్య (VIII.20.17), స్వర్విదం అసురం (X.56.6) అనే పదబంధాలు అసురుల చిరునామా స్వర్గంలో సూచిస్తాయి. ముందు సంచికలో హరప్పా నాగరికతా క్షేత్రంలోని దక్షిణ ప్రాంతాన్ని, ‘కుల్లీ’ సంస్కృతి విస్తరించిన, దివి లేదా స్వర్గంగా ఊహించడం జరిగింది. (పటం)



తొలిహరప్పా యుగం

క్రీపూ. 3000 నాటికి కుల్లీ సంస్కృతిపై ‘అమ్రీ’ సంస్కృతి ఒక పొరలా కప్పేసింది. కుల్లీ సంస్కృతి ఆనాటి మూలవాసులైన ఆస్ట్రిక్ జాతులదైతే, అమ్రీ సంస్కృతి కొత్తగా వచ్చిన పశ్చిమాసియా జాతులది అనుకోవచ్చు. పురాతత్వ ఆధారాలు కూడా వాజ్ఞ్మయంలో సూచించబడ్డ ఈ పరిణామాన్ని అంటే గంధర్వుల మూలస్థానమైన దివి లేదా స్వర్గంపై అసురుల ఆధిపత్యాన్ని ధృవీకరిస్తాయి. ఈ పశ్చిమాసియా జాతుల ఆగమనం హరప్పా నాగరికతలో కొన్ని విశేషమైన సాంస్కృతిక పరిణామాలకు నాంది పలికింది.  
1. అమ్రీ సంస్కృతి: కచ్, మక్రాన్ తీరాల్లో కొత్త రేవు పట్టణాల పుట్టుక తీర ప్రాంతాల్లో సరికొత్త వాణిజ్య వ్యవస్థను సూచిస్తుంది. ముందు యుగంలో ఆ ప్ర్రాంతంలో విస్తరించి వున్న కుల్లి సంస్కృతి మూలప్రాంతంలో అదృశ్యమై కిర్తార్ పాదపీఠంపై అక్కడక్కడా కొనసాగడం మూలవాసుల వలసను సూచిస్తుంది. 
2. హక్రా సంస్కృతి: ప్రాగ్‌హరప్పా యుగంలో సింధు సరస్వతి ఎగువ లోయల్లో పూర్తిగా విస్తరించి కనిపించిన హక్రా సంస్కృతి కుదింపబడి తూర్పున సరస్వతి, దృషద్వతి ఎగువలోయలకి పరిమితమైంది.
3. కోట్‌దిజి సంస్కృతి: గుజరాత్ నుంచి కాశ్మీర్ వరకూ, కిర్తార్ శ్రేణుల నుంచి మధ్య సరస్వతీ మైదానం వరకూ ప్రపంచంలో అతి పెద్ద తొలి హరప్పా యుగం ఆవిష్కరించబడింది.

ఈ మూడు ముఖ్యమైన పరిణామాలను వివరించే, శతపథబ్రాహ్మణంలోని కథ ఒకటి ఇక్కడ టూకీగా చెప్పుకుందాం.

‘అసురుల బలం ముందు దేవతలు ఎదురు నిలువలేక పోయారు. స్వర్గం అసురులదయింది, ఇక భూమి వంతు. విజయోత్సాహంతో అసురులు పండగ చేసుకుంటున్నారు. దేవతలంతా విష్ణువు చుట్టూ ఒక మూల ఒదిగి కూర్చున్నారు. ఇక భాగాలు పంచుకొనే సమయమొచ్చింది. అసురులు పెద్ద గోచర్మాన్ని తెచ్చి భూమి మధ్యలో పరిచి దాని చుట్టూ గుమికూడారు. నీకిది, నాకిదీ అంటూ భూమిని పంచుకోసాగారు. పశ్చిమాన్నుంచి తూర్పుకి ఎవరి వంతు వారు తీసుకోసాగారు. దేవతల్లో భయం పుట్టుకొచ్చింది, ‘ఈ లెక్కన తమకేమి మిగిలేట్టు?’ ఏమయితే అయిందని వారి నాయకుడు విష్ణువుని ముందుకు నెట్టారు. అడగాలంటే బెదురు! ధైర్యం చేసి మాకూ భాగం కావాలని అడిగేసాడు. వాళ్లూ సరేనన్నారు, ‘విష్ణువు ఆ గోచర్మంపైన పడుకొంటే అతడి దేహం ఆక్రమించినంత మేర భూమి మీరు ఏలుకోవచ్చు,’ అన్నాడు. అసురులంతా పగలబడి నవ్వసాగారు. ఎందుకంటే... ఆ విష్ణువు పాపం, మరుగుజ్జు!’

ఈ కథలో గోచర్మాన్ని ఒక భౌగోళిక పటంగా (మ్యాప్) ఊహిస్తే, కథలో దాగిన వాస్తవం అర్థమవుతుంది. ఈ కథలో మరో ఎపిసోడ్ ఋగ్వేదంలో (VII. 99.3) వుంది.

‘విష్ణువును పండబెట్టి చుట్టూ దడిగట్టారు. దక్షిణాన గాయత్రితో, పశ్చిమాన త్రిస్తుభంతో, ఉత్తరాన జగతితో గిరిగీసారు. తూర్పున అగ్నిని నిలిపారు. అతడు ఏమాత్రం దహిస్తాడో అది దేవతలకు చెందుతుంది. దానినే వేది అంటారు.’

ఐతరేయబ్రాహ్మణం ఈశాన్య దిశని ‘అపరాజితం’ అంటుంది. అంటే దేవతలు అన్ని దిక్కులూ కోల్పోయినా ఆ ఒక్క దిక్కులో అజేయులుగా నిలిచారని అర్థం. హరప్పాక్షేత్రానికి ఈశాన్య ప్రాంతం సరస్వతీ దృషద్వతీ ఎగువ మైదానమే కదా?

ముగింపు

వాజ్ఞ్మయంలోని పై వృత్తాంతాలు హక్రా, కుల్లి ప్రాగ్‌హరప్పా సంస్కృతుల్లో వచ్చిన పరిణామాలు, అమ్రీ సంస్కృతి రాకలను వివరిస్తాయి. కానీ తొలి హరప్పాయుగానికి (క్రీపూ. 3200 - 2600) చెందిన పురావస్తు సంస్కృతుల్లో ‘కోట్‌దిజి సంస్కృతి’ అతి ముఖ్యమైనది.

కోట్‌దిజీ స్థానిక సంస్కృతి. దాని వృద్ధిలో పశ్చిమాసియాతో వాణిజ్యం ఒక ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేసిందే గానీ, వాస్తు సముదాయం దాదాపు పూర్తిగా స్థానికులదే. కనుక దీనిని వలసవాద సంస్కృతిగా భావించలేము.

మన పురాణల్లోని తొట్టతొలి రాజుల వంశానుక్రమణికలు క్రీపూ. 3200 ప్రాంతంలో మనువుతో మొదలవుతాయి. కనుక తొలిహరప్పా నాగరికతలో (కోట్‌దిజి) వాస్తవాలు వాటి నేపధ్యంలో పరిశీలించవచ్చు. అంతేగాక, ముందు ఇచ్చిన పట్టికలో మెసొపొటేమియా సంస్కృతికి చెందిన పేర్లతో పోలికలు, అసురులకే గాక కొందరు మనువు సంతతి వారైన ఐక్ష్వాకులలో, వారి పురోహితులైన భార్గవుల్లో కూడా చూసాం. మనువు నుంచీ పరశురాముని వరకూ సాగే కృతయుగాన్ని తొలి హరప్పా యుగంగా ముందే సూచించాము. ఆ యుగానికి చెందిన గాథల్లో ఒకవైపు ఐల వంశానికి చెందిన చంద్రవంశపు రాజులు, మరోవంక అయోధ్య కేంద్రంగా ఐక్ష్వాకులు, బార్గవ పరంపరకు చెందిన ఋషులూ ముఖ్యపాత్రధారులు. హరప్పా కేంద్రంగా సాగిన తొలి నాగరికత చరిత్రను, మనువు వారసులైన రాజుల, వారి పురోహితుల గాథల ద్వారా వచ్చే సంచికలో చూద్దాం.  

*